प्रश्न 1. खाली दिलेल्या शब्दातून तेलगू भाषिक शब्द ओळखा.
उत्तर: B) अनारसा.
स्पष्टीकरण: 'अनारसा' हा मूळचा तेलगू शब्द असून तो मराठीत रूढ झाला आहे. ताळा, अननस, किल्ली हे शब्द वेगवेगळ्या भाषेतील आहेत.
स्पष्टीकरण: 'अनारसा' हा मूळचा तेलगू शब्द असून तो मराठीत रूढ झाला आहे. ताळा, अननस, किल्ली हे शब्द वेगवेगळ्या भाषेतील आहेत.
प्रश्न 2. जोड्या जुळवा: A गट (लेखक / संत) आणि B गट (ग्रंथ)
1. संत ज्ञानेश्वर - A. तुकाराम गाथा
2. संत तुकाराम - B. ज्ञानेश्वरी
3. समर्थ रामदास - C. दासबोध
4. साने गुरुजी - D. श्यामची आई
1. संत ज्ञानेश्वर - A. तुकाराम गाथा
2. संत तुकाराम - B. ज्ञानेश्वरी
3. समर्थ रामदास - C. दासबोध
4. साने गुरुजी - D. श्यामची आई
उत्तर: A) 1-B, 2-A, 3-C, 4-D.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वर यांनी 'ज्ञानेश्वरी' लिहिली, संत तुकाराम यांची 'तुकाराम गाथा', समर्थ रामदास यांचा 'दासबोध' आणि साने गुरुजींची 'श्यामची आई' हे योग्य उत्तर आहे.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वर यांनी 'ज्ञानेश्वरी' लिहिली, संत तुकाराम यांची 'तुकाराम गाथा', समर्थ रामदास यांचा 'दासबोध' आणि साने गुरुजींची 'श्यामची आई' हे योग्य उत्तर आहे.
प्रश्न 3. जोड्या जुळवा: A गट (काव्यप्रकार) आणि B गट (उदाहरण)
1. अभंग - A. स्वामी
2. ओवी - B. ज्ञानेश्वरी
3. कादंबरी - C. नटसम्राट
4. नाटक - D. तुकाराम गाथा
1. अभंग - A. स्वामी
2. ओवी - B. ज्ञानेश्वरी
3. कादंबरी - C. नटसम्राट
4. नाटक - D. तुकाराम गाथा
उत्तर: A) 1-D, 2-B, 3-A, 4-C.
स्पष्टीकरण: अभंग हे 'तुकाराम गाथा' मध्ये आहेत. ओवी 'ज्ञानेश्वरी'चा प्रकार आहे. 'स्वामी' ही रणजित देसाई यांची कादंबरी आहे आणि 'नटसम्राट' हे विवा शिरवाडकर यांचे नाटक आहे.
स्पष्टीकरण: अभंग हे 'तुकाराम गाथा' मध्ये आहेत. ओवी 'ज्ञानेश्वरी'चा प्रकार आहे. 'स्वामी' ही रणजित देसाई यांची कादंबरी आहे आणि 'नटसम्राट' हे विवा शिरवाडकर यांचे नाटक आहे.
प्रश्न 4. जोड्या जुळवा: A गट (शब्दप्रकार) आणि B गट (उदाहरण)
1. नाम - A. सुंदर
2. सर्वनाम - B. धावतो
3. विशेषण - C. तो
4. क्रियापद - D. पुस्तक
1. नाम - A. सुंदर
2. सर्वनाम - B. धावतो
3. विशेषण - C. तो
4. क्रियापद - D. पुस्तक
उत्तर: D) 1-D, 2-C, 3-A, 4-B.
स्पष्टीकरण: 'पुस्तक' हे नाम आहे, 'तो' हे सर्वनाम आहे, 'सुंदर' हे विशेषण आहे आणि 'धावतो' हे क्रियापद आहे.
स्पष्टीकरण: 'पुस्तक' हे नाम आहे, 'तो' हे सर्वनाम आहे, 'सुंदर' हे विशेषण आहे आणि 'धावतो' हे क्रियापद आहे.
प्रश्न 5. जोड्या जुळवा: A गट (लेखक) आणि B गट (साहित्यकृती)
1. ग.दि. माडगूळकर - A. ययाती
2. वि. स. खांडेकर - B. गीत रामायण
3. रणजित देसाई - C. नटसम्राट
4. वि. वा. शिरवाडकर - D. स्वामी
1. ग.दि. माडगूळकर - A. ययाती
2. वि. स. खांडेकर - B. गीत रामायण
3. रणजित देसाई - C. नटसम्राट
4. वि. वा. शिरवाडकर - D. स्वामी
उत्तर: B) 1-B, 2-A, 3-D, 4-C.
स्पष्टीकरण: ग.दि. माडगूळकर यांनी 'गीत रामायण' लिहिले. वि.स. खांडेकर यांची 'ययाती' प्रसिद्ध आहे. रणजित देसाई यांची 'स्वामी' आणि कुसुमाग्रज (वि. वा. शिरवाडकर) यांचे 'नटसम्राट' प्रसिद्ध आहे.
स्पष्टीकरण: ग.दि. माडगूळकर यांनी 'गीत रामायण' लिहिले. वि.स. खांडेकर यांची 'ययाती' प्रसिद्ध आहे. रणजित देसाई यांची 'स्वामी' आणि कुसुमाग्रज (वि. वा. शिरवाडकर) यांचे 'नटसम्राट' प्रसिद्ध आहे.
[span_0](start_span)
प्रश्न 6. 'विद्वान' या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप ओळखा.[span_0](end_span)
[span_1](start_span)उत्तर: A) विदुषी.
स्पष्टीकरण: 'विद्वान' या पुल्लिंगी शब्दाचे योग्य स्त्रीलिंगी रूप 'विदुषी' असे होते.[span_1](end_span)
स्पष्टीकरण: 'विद्वान' या पुल्लिंगी शब्दाचे योग्य स्त्रीलिंगी रूप 'विदुषी' असे होते.[span_1](end_span)
[span_2](start_span)
प्रश्न 7. मराठी भाषेत एकूण किती वर्ण आहेत?[span_2](end_span)
[span_3](start_span)उत्तर: C) ५२.
स्पष्टीकरण: आधुनिक मराठी वर्णमालेत एकूण ५२ वर्ण आहेत (ज्यामध्ये 'ॲ' आणि 'ऑ' हे इंग्रजी स्वर व 'क्ष' आणि 'ज्ञ' या संयुक्त व्यंजनांचा समावेश होतो).[span_3](end_span)
स्पष्टीकरण: आधुनिक मराठी वर्णमालेत एकूण ५२ वर्ण आहेत (ज्यामध्ये 'ॲ' आणि 'ऑ' हे इंग्रजी स्वर व 'क्ष' आणि 'ज्ञ' या संयुक्त व्यंजनांचा समावेश होतो).[span_3](end_span)
[span_4](start_span)
प्रश्न 8. 'अ' आणि 'आ' हे कोणत्या प्रकारचे वर्ण आहेत?[span_4](end_span)
[span_5](start_span)उत्तर: C) सजातीय स्वर.
स्पष्टीकरण: एकाच उच्चारस्थानातून निघणाऱ्या स्वरांना 'सजातीय स्वर' म्हणतात (उदा. अ-आ, इ-ई).[span_5](end_span)
स्पष्टीकरण: एकाच उच्चारस्थानातून निघणाऱ्या स्वरांना 'सजातीय स्वर' म्हणतात (उदा. अ-आ, इ-ई).[span_5](end_span)
[span_6](start_span)
प्रश्न 9. 'सूर्योदय' या शब्दाचा योग्य संधी विग्रह ओळखा.[span_6](end_span)
उत्तर: A) सूर्य + उदय.
स्पष्टीकरण: सूर्य + उदय = सूर्योदय (अ + उ = ओ). [span_7](start_span)हा स्वरसंधीचा प्रकार आहे.[span_7](end_span)
स्पष्टीकरण: सूर्य + उदय = सूर्योदय (अ + उ = ओ). [span_7](start_span)हा स्वरसंधीचा प्रकार आहे.[span_7](end_span)
[span_8](start_span)
प्रश्न 10. पुढीलपैकी 'भाववाचक नाम' ओळखा.[span_8](end_span)
[span_9](start_span)उत्तर: B) सुंदरता.
स्पष्टीकरण: 'सुंदरता' या शब्दातून वस्तूचा गुण किंवा भाव व्यक्त होतो, म्हणून ते भाववाचक नाम आहे.[span_9](end_span)
स्पष्टीकरण: 'सुंदरता' या शब्दातून वस्तूचा गुण किंवा भाव व्यक्त होतो, म्हणून ते भाववाचक नाम आहे.[span_9](end_span)
[span_10](start_span)
प्रश्न 11. 'मी स्वतः त्याला पाहिले' या वाक्यातील 'स्वतः' हे कोणते सर्वनाम आहे?[span_10](end_span)
[span_11](start_span)उत्तर: B) आत्मवाचक.
स्पष्टीकरण: 'स्वतः', 'आपण' ही आत्मवाचक सर्वनामे आहेत जी नामाच्या किंवा सर्वनामाच्या सोबतीने येतात.[span_11](end_span)
स्पष्टीकरण: 'स्वतः', 'आपण' ही आत्मवाचक सर्वनामे आहेत जी नामाच्या किंवा सर्वनामाच्या सोबतीने येतात.[span_11](end_span)
[span_12](start_span)
प्रश्न 12. 'मुलांनी अभ्यास करावा' या वाक्यातील क्रियापदाचा प्रकार ओळखा.[span_12](end_span)
[span_13](start_span)उत्तर: C) विध्यर्थी.
स्पष्टीकरण: 'करावा' (वा, वी, वे प्रत्यय) या क्रियापदावरून कर्तव्य किंवा योग्यता व्यक्त होते, म्हणून ते विध्यर्थी क्रियापद आहे.[span_13](end_span)
स्पष्टीकरण: 'करावा' (वा, वी, वे प्रत्यय) या क्रियापदावरून कर्तव्य किंवा योग्यता व्यक्त होते, म्हणून ते विध्यर्थी क्रियापद आहे.[span_13](end_span)
[span_14](start_span)
प्रश्न 13. 'राम आंबा खातो' या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.[span_14](end_span)
[span_15](start_span)उत्तर: B) कर्तरी.
स्पष्टीकरण: कर्त्याच्या (राम) लिंग, वचनानुसार क्रियापद (खातो) बदलते, म्हणून हा कर्तरी प्रयोग आहे.[span_15](end_span)
स्पष्टीकरण: कर्त्याच्या (राम) लिंग, वचनानुसार क्रियापद (खातो) बदलते, म्हणून हा कर्तरी प्रयोग आहे.[span_15](end_span)
[span_16](start_span)
प्रश्न 14. "गडद निळे गडद निळे जलद भरून आले" या ओळीत कोणता अलंकार आहे?[span_16](end_span)
[span_17](start_span)उत्तर: B) अनुप्रास.
स्पष्टीकरण: कवितेच्या चरणात एकाच अक्षराची ('द', 'ळ') पुनरावृत्ती होऊन नाद निर्माण होतो, तेव्हा अनुप्रास अलंकार होतो.[span_17](end_span)
स्पष्टीकरण: कवितेच्या चरणात एकाच अक्षराची ('द', 'ळ') पुनरावृत्ती होऊन नाद निर्माण होतो, तेव्हा अनुप्रास अलंकार होतो.[span_17](end_span)
[span_18](start_span)
प्रश्न 15. 'आईसारखी आईच' या वाक्यातील अलंकार ओळखा.[span_18](end_span)
[span_19](start_span)उत्तर: C) अनन्वय.
स्पष्टीकरण: उपमेयाला दुसरी कशाचीही उपमा देता येत नाही आणि त्याला स्वतःचीच उपमा दिली जाते, तेव्हा अनन्वय अलंकार होतो.[span_19](end_span)
स्पष्टीकरण: उपमेयाला दुसरी कशाचीही उपमा देता येत नाही आणि त्याला स्वतःचीच उपमा दिली जाते, तेव्हा अनन्वय अलंकार होतो.[span_19](end_span)
प्रश्न 16. "राजाकडून गुन्हेगार पकडला गेला." [span_20](start_span)या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.[span_20](end_span)
[span_21](start_span)उत्तर: C) नवीन कर्मणी (कर्मकर्तरी) प्रयोग.
स्पष्टीकरण: कर्त्याला 'कडून' प्रत्यय लागला असून हे वाक्य इंग्रजीतील Passive Voice प्रमाणे आहे, याला नवीन कर्मणी प्रयोग म्हणतात.[span_21](end_span)
स्पष्टीकरण: कर्त्याला 'कडून' प्रत्यय लागला असून हे वाक्य इंग्रजीतील Passive Voice प्रमाणे आहे, याला नवीन कर्मणी प्रयोग म्हणतात.[span_21](end_span)
प्रश्न 17. काव्यपंक्ती अभ्यासा व योग्य विधान निवडाः "लहानपण दे गा देवा, मुंगी साखरेचा रवा । ऐरावत रत्न थोर, त्यासी अंकुशाचा मार ॥"
i) या पंक्तीत 'दृष्टान्त' अलंकार वापरला आहे.
ii) 'साखर' हा शब्द 'तत्सम' गटातील आहे.
[span_22](start_span)iii) 'मुंगी' हा शब्द 'देशी' गटातील आहे.[span_22](end_span)
i) या पंक्तीत 'दृष्टान्त' अलंकार वापरला आहे.
ii) 'साखर' हा शब्द 'तत्सम' गटातील आहे.
[span_22](start_span)iii) 'मुंगी' हा शब्द 'देशी' गटातील आहे.[span_22](end_span)
उत्तर: A) फक्त (i) बरोबर.
स्पष्टीकरण: संत तुकारामांच्या या अभंगात दृष्टान्त अलंकार आहे. [span_23](start_span)'साखर' हा तद्भव/फारसी शब्द आहे आणि 'मुंगी' हा देशी शब्द नाही.[span_23](end_span)
स्पष्टीकरण: संत तुकारामांच्या या अभंगात दृष्टान्त अलंकार आहे. [span_23](start_span)'साखर' हा तद्भव/फारसी शब्द आहे आणि 'मुंगी' हा देशी शब्द नाही.[span_23](end_span)
[span_24](start_span)
प्रश्न 18. 'निराश' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?[span_24](end_span)
उत्तर: B) आशावादी.
स्पष्टीकरण: निराश म्हणजे ज्याची आशा संपली आहे असा. [span_25](start_span)त्याच्या विरुद्धार्थी शब्द 'आशावादी' असा होतो.[span_25](end_span)
स्पष्टीकरण: निराश म्हणजे ज्याची आशा संपली आहे असा. [span_25](start_span)त्याच्या विरुद्धार्थी शब्द 'आशावादी' असा होतो.[span_25](end_span)
[span_26](start_span)
प्रश्न 19. 'मराठी भाषा गौरव दिन' कोणत्या तारखेला साजरा केला जातो?[span_26](end_span)
[span_27](start_span)उत्तर: D) २७ फेब्रुवारी.
स्पष्टीकरण: श्रेष्ठ कवी कुसुमाग्रज (वि. वा. शिरवाडकर) यांचा जन्मदिवस 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून २७ फेब्रुवारीला साजरा केला जातो.[span_27](end_span)
स्पष्टीकरण: श्रेष्ठ कवी कुसुमाग्रज (वि. वा. शिरवाडकर) यांचा जन्मदिवस 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून २७ फेब्रुवारीला साजरा केला जातो.[span_27](end_span)
[span_28](start_span)
प्रश्न 20. 'सगुण' (सद्गुण) या शब्दाचा संधि-विच्छेद काय?[span_28](end_span)
[span_29](start_span)उत्तर: A) सत् + गुण.
स्पष्टीकरण: हा तृतीय व्यंजन संधीचा प्रकार आहे, जिथे 'त्' च्या जागी 'द्' येऊन 'सद्गुण' असा शब्द तयार होतो.[span_29](end_span)
स्पष्टीकरण: हा तृतीय व्यंजन संधीचा प्रकार आहे, जिथे 'त्' च्या जागी 'द्' येऊन 'सद्गुण' असा शब्द तयार होतो.[span_29](end_span)
[span_30](start_span)
प्रश्न 21. 'भूधर' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?[span_30](end_span)
उत्तर: A) पर्वत.
स्पष्टीकरण: 'भू' म्हणजे पृथ्वी आणि 'धर' म्हणजे धारण करणारा. [span_31](start_span)पृथ्वीला धारण करणारा तो भूधर म्हणजेच 'पर्वत'.[span_31](end_span)
स्पष्टीकरण: 'भू' म्हणजे पृथ्वी आणि 'धर' म्हणजे धारण करणारा. [span_31](start_span)पृथ्वीला धारण करणारा तो भूधर म्हणजेच 'पर्वत'.[span_31](end_span)
[span_32](start_span)
प्रश्न 22. 'अंबु' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?[span_32](end_span)
[span_33](start_span)उत्तर: B) पाणी.
स्पष्टीकरण: अंबु, जल, नीर, तोय, पय, उदक, सलील ही सर्व पाण्याची समानार्थी नावे आहेत.[span_33](end_span)
स्पष्टीकरण: अंबु, जल, नीर, तोय, पय, उदक, सलील ही सर्व पाण्याची समानार्थी नावे आहेत.[span_33](end_span)
[span_34](start_span)
प्रश्न 23. "उंटाच्या तोंडात जिरे" या म्हणीचा अर्थ काय?[span_34](end_span)
[span_35](start_span)उत्तर: C) गरजेपेक्षा खूप कमी.
स्पष्टीकरण: उंट मोठा प्राणी आणि जिरे अतिशय लहान, म्हणजे मोठ्या गरजेच्या ठिकाणी अगदी क्षुल्लक मदत मिळणे.[span_35](end_span)
स्पष्टीकरण: उंट मोठा प्राणी आणि जिरे अतिशय लहान, म्हणजे मोठ्या गरजेच्या ठिकाणी अगदी क्षुल्लक मदत मिळणे.[span_35](end_span)
[span_36](start_span)
प्रश्न 24. 'अविरत' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?[span_36](end_span)
उत्तर: C) खंडित.
स्पष्टीकरण: अविरत म्हणजे न थांबता (सतत). [span_37](start_span)त्याचा विरुद्धार्थी शब्द 'खंडित' (थांबून) असा होईल.[span_37](end_span)
स्पष्टीकरण: अविरत म्हणजे न थांबता (सतत). [span_37](start_span)त्याचा विरुद्धार्थी शब्द 'खंडित' (थांबून) असा होईल.[span_37](end_span)
[span_38](start_span)
प्रश्न 25. "पळत्या भुताची शेपटी (लंगोटी)" या म्हणीचा अर्थ काय?[span_38](end_span)
[span_39](start_span)उत्तर: B) थोडा फायदा.
स्पष्टीकरण: सर्वस्व बुडत असताना जेवढे वाचवता येईल तेवढे वाचवणे किंवा मिळेल तो फायदा घेणे.[span_39](end_span)
स्पष्टीकरण: सर्वस्व बुडत असताना जेवढे वाचवता येईल तेवढे वाचवणे किंवा मिळेल तो फायदा घेणे.[span_39](end_span)
प्रश्न 28. एक व्यक्ती उत्तरेकडे 10 किमी गेला. तेथून पूर्वेकडे 6 किमी गेला, त्यानंतर दक्षिणेकडे 10 किमी गेला. तर तो सुरुवातीच्या बिंदूपासून किती दूर आहे?
उत्तर: A) 6 किमी.
स्पष्टीकरण: व्यक्ती उत्तरेकडे 10 किमी जाऊन पुन्हा दक्षिणेकडे 10 किमी खाली आली आहे, त्यामुळे उत्तर-दक्षिण अंतर शून्य झाले. फक्त पूर्वेकडील 6 किमी अंतर उरले, म्हणून तो सुरुवातीच्या ठिकाणापासून 6 किमी अंतरावर आहे.
स्पष्टीकरण: व्यक्ती उत्तरेकडे 10 किमी जाऊन पुन्हा दक्षिणेकडे 10 किमी खाली आली आहे, त्यामुळे उत्तर-दक्षिण अंतर शून्य झाले. फक्त पूर्वेकडील 6 किमी अंतर उरले, म्हणून तो सुरुवातीच्या ठिकाणापासून 6 किमी अंतरावर आहे.
प्रश्न 29. दक्षिण-पूर्व दिशेला कोणता शब्द वापरतात?
उत्तर: D) आग्नेय.
स्पष्टीकरण: दक्षिण आणि पूर्व या मुख्य दिशांच्या मध्ये 'आग्नेय' ही उपदिशा असते.
स्पष्टीकरण: दक्षिण आणि पूर्व या मुख्य दिशांच्या मध्ये 'आग्नेय' ही उपदिशा असते.
प्रश्न 30. जर सर्व कुत्रे प्राणी आहेत आणि काही प्राणी जंगलात राहतात, तर खालीलपैकी काय निश्चित खरे आहे?
उत्तर: B) सर्व कुत्रे जंगलात राहतात असे नाही.
स्पष्टीकरण: काही प्राणी जंगलात राहतात, याचा अर्थ सर्वच प्राणी (आणि पर्यायाने सर्व कुत्रे) जंगलात राहतीलच असे निश्चित सांगता येत नाही.
स्पष्टीकरण: काही प्राणी जंगलात राहतात, याचा अर्थ सर्वच प्राणी (आणि पर्यायाने सर्व कुत्रे) जंगलात राहतीलच असे निश्चित सांगता येत नाही.
प्रश्न 31. A, B, C, D, E पाच मुले आहेत. A, B पेक्षा उंच आहे. B, C पेक्षा उंच आहे. D, E पेक्षा उंच आहे. C, D पेक्षा उंच आहे. सर्वात उंच कोण?
उत्तर: A) A.
स्पष्टीकरण: दिलेल्या माहितीनुसार क्रम असा लागतो: A > B > C > D > E. त्यामुळे A हा सर्वात उंच आहे.
स्पष्टीकरण: दिलेल्या माहितीनुसार क्रम असा लागतो: A > B > C > D > E. त्यामुळे A हा सर्वात उंच आहे.
प्रश्न 32. जर TABLE = GZYOV असेल तर CHAIR = ?
उत्तर: C) XSZRI.
स्पष्टीकरण: इंग्रजी वर्णमालेतील विरुद्ध अक्षरे घेतली आहेत (A=Z, B=Y, C=X इ.). त्यामुळे C=X, H=S, A=Z, I=R, R=I असा 'XSZRI' शब्द तयार होतो.
स्पष्टीकरण: इंग्रजी वर्णमालेतील विरुद्ध अक्षरे घेतली आहेत (A=Z, B=Y, C=X इ.). त्यामुळे C=X, H=S, A=Z, I=R, R=I असा 'XSZRI' शब्द तयार होतो.
प्रश्न 33. 3, 6, 11, 18, 27, ___ पुढील संख्या कोणती?
उत्तर: B) 38.
स्पष्टीकरण: लगतच्या संख्यांमधील फरक अनुक्रमे 3, 5, 7, 9 असा विषम संख्यांनी वाढत आहे. त्यामुळे 27 च्या पुढे 11 मिळवावे लागतील (27 + 11 = 38).
स्पष्टीकरण: लगतच्या संख्यांमधील फरक अनुक्रमे 3, 5, 7, 9 असा विषम संख्यांनी वाढत आहे. त्यामुळे 27 च्या पुढे 11 मिळवावे लागतील (27 + 11 = 38).
प्रश्न 34. एका वर्गात 40 विद्यार्थी आहेत. 25 जणांना क्रिकेट आवडते, 20 जणांना फुटबॉल आवडते. दोन्ही खेळ आवडत असलेल्यांची संख्या किती?
उत्तर: A) 5.
स्पष्टीकरण: (क्रिकेट + फुटबॉल) - एकूण विद्यार्थी = (25 + 20) - 40 = 45 - 40 = 5. म्हणजेच 5 विद्यार्थ्यांना दोन्ही खेळ आवडतात.
स्पष्टीकरण: (क्रिकेट + फुटबॉल) - एकूण विद्यार्थी = (25 + 20) - 40 = 45 - 40 = 5. म्हणजेच 5 विद्यार्थ्यांना दोन्ही खेळ आवडतात.
प्रश्न 35. 5 रेषा काढल्यास जास्तीत जास्त किती छेदनबिंदू (Intersection Points) मिळू शकतात?
उत्तर: B) 10.
स्पष्टीकरण: n रेषांचे जास्तीत जास्त छेदनबिंदू काढण्याचे सूत्र n(n-1)/2 आहे. त्यामुळे 5(5-1)/2 = (5×4)/2 = 10.
स्पष्टीकरण: n रेषांचे जास्तीत जास्त छेदनबिंदू काढण्याचे सूत्र n(n-1)/2 आहे. त्यामुळे 5(5-1)/2 = (5×4)/2 = 10.
प्रश्न 36. एका फोटोमध्ये अजय एका स्त्रीकडे बोट दाखवून म्हणतो, "ही माझ्या वडिलांच्या एकुलत्या एक बहिणीच्या मुलाची पत्नी आहे." त्या स्त्रीचा अजयशी नाते काय?
उत्तर: B) वहिनी.
स्पष्टीकरण: वडिलांची एकुलती एक बहीण म्हणजे 'आत्या'. आत्याचा मुलगा म्हणजे अजयचा 'आतेभाऊ'. आतेभावाची पत्नी म्हणजे नात्याने अजयची 'वहिनी' लागते. (मूळ पेपरमध्ये स्पेलिंग 'बहिनी' दिले आहे).
स्पष्टीकरण: वडिलांची एकुलती एक बहीण म्हणजे 'आत्या'. आत्याचा मुलगा म्हणजे अजयचा 'आतेभाऊ'. आतेभावाची पत्नी म्हणजे नात्याने अजयची 'वहिनी' लागते. (मूळ पेपरमध्ये स्पेलिंग 'बहिनी' दिले आहे).
प्रश्न 37. A म्हणतो: "B खोटे बोलतो." B म्हणतो: "C खोटे बोलतो." C म्हणतोः "A आणि B दोघे खोटे बोलतात." जर फक्त एकच व्यक्ती खरे बोलत असेल तर खरे कोण बोलतो?
उत्तर: B) B.
स्पष्टीकरण: जर B खरे बोलत असेल, तर C खोटे बोलतोय हे सिद्ध होते. C खोटे बोलत असल्याने A आणि B दोघेही खोटे बोलत नाहीत (यातला B खरे बोलत आहे). A खोटे बोलतोय कारण तो B ला खोटे ठरवत आहे. अशा प्रकारे केवळ 'B' खरे बोलत आहे हे लॉजिक जुळते.
स्पष्टीकरण: जर B खरे बोलत असेल, तर C खोटे बोलतोय हे सिद्ध होते. C खोटे बोलत असल्याने A आणि B दोघेही खोटे बोलत नाहीत (यातला B खरे बोलत आहे). A खोटे बोलतोय कारण तो B ला खोटे ठरवत आहे. अशा प्रकारे केवळ 'B' खरे बोलत आहे हे लॉजिक जुळते.
प्रश्न 38. माहितीवरून उत्तरे द्या: चार मित्र राहुल, अमित, करण, सुरेश वेगवेगळे खेळ खेळतातः क्रिकेट, फुटबॉल, टेनिस, हॉकी.
- राहुल क्रिकेट खेळत नाही
- करण टेनिस खेळतो
- अमित फुटबॉल खेळत नाही
- सुरेश क्रिकेट आणि फुटबॉल खेळत नाही
प्रश्न: राहुल कोणता खेळ खेळतो?
- राहुल क्रिकेट खेळत नाही
- करण टेनिस खेळतो
- अमित फुटबॉल खेळत नाही
- सुरेश क्रिकेट आणि फुटबॉल खेळत नाही
प्रश्न: राहुल कोणता खेळ खेळतो?
उत्तर: A) फुटबॉल.
स्पष्टीकरण: करण टेनिस खेळतो. सुरेश क्रिकेट व फुटबॉल खेळत नाही, त्यामुळे तो हॉकी खेळणार. राहुल क्रिकेट खेळत नाही, त्यामुळे त्याच्यासाठी फुटबॉल उरतो. आणि अमित क्रिकेट खेळेल.
स्पष्टीकरण: करण टेनिस खेळतो. सुरेश क्रिकेट व फुटबॉल खेळत नाही, त्यामुळे तो हॉकी खेळणार. राहुल क्रिकेट खेळत नाही, त्यामुळे त्याच्यासाठी फुटबॉल उरतो. आणि अमित क्रिकेट खेळेल.
प्रश्न 39. (वरील माहितीवर आधारित) अमित कोणता खेळ खेळतो?
उत्तर: C) क्रिकेट.
स्पष्टीकरण: आधीच्या प्रश्नाच्या स्पष्टीकरणानुसार अमितला क्रिकेट हा खेळ मिळतो.
स्पष्टीकरण: आधीच्या प्रश्नाच्या स्पष्टीकरणानुसार अमितला क्रिकेट हा खेळ मिळतो.
प्रश्न 40. (वरील माहितीवर आधारित) हॉकी कोण खेळतो?
उत्तर: D) सुरेश.
स्पष्टीकरण: सुरेश क्रिकेट व फुटबॉल खेळत नाही आणि टेनिस करण खेळतो. त्यामुळे सुरेश हॉकी खेळतो.
स्पष्टीकरण: सुरेश क्रिकेट व फुटबॉल खेळत नाही आणि टेनिस करण खेळतो. त्यामुळे सुरेश हॉकी खेळतो.
प्रश्न 41. जर 1 जानेवारी 2026 सोमवार असेल, तर 27 जून 2026 कोणता वार असेल?
उत्तर: A) गुरुवार.
स्पष्टीकरण: 2026 हे सामान्य वर्ष आहे. जानेवारी(3), फेब्रुवारी(0), मार्च(3), एप्रिल(2), मे(3) आणि जूनचे 27 दिवस. एकूण अतिरिक्त दिवस (Odd days) = 3+0+3+2+3+27 = 38. 38 ला 7 ने भागल्यावर बाकी 3 उरते. सोमवार + 3 दिवस = गुरुवार.
स्पष्टीकरण: 2026 हे सामान्य वर्ष आहे. जानेवारी(3), फेब्रुवारी(0), मार्च(3), एप्रिल(2), मे(3) आणि जूनचे 27 दिवस. एकूण अतिरिक्त दिवस (Odd days) = 3+0+3+2+3+27 = 38. 38 ला 7 ने भागल्यावर बाकी 3 उरते. सोमवार + 3 दिवस = गुरुवार.
प्रश्न 42. 1, 4, 9, 25, 64, ___ पुढील संख्या कोणती ?
उत्तर: B) 169.
स्पष्टीकरण: या संख्या 1², 2², 3², 5², 8² अशा आहेत. यातील मूळ संख्या (1, 2, 3, 5, 8) या फिबोनाची सिरीज (Fibonacci Series) मध्ये आहेत. 5 आणि 8 ची बेरीज 13 येते. म्हणून पुढील संख्या 13² = 169 असेल.
स्पष्टीकरण: या संख्या 1², 2², 3², 5², 8² अशा आहेत. यातील मूळ संख्या (1, 2, 3, 5, 8) या फिबोनाची सिरीज (Fibonacci Series) मध्ये आहेत. 5 आणि 8 ची बेरीज 13 येते. म्हणून पुढील संख्या 13² = 169 असेल.
प्रश्न 43. जर PENCIL = RGPEKN असेल तर PAPER = ?
उत्तर: C) RCRGT.
स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षर 2 ने पुढे ढकलले आहे (उदा. P + 2 = R, E + 2 = G). त्याचप्रमाणे PAPER साठी P(+2)=R, A(+2)=C, P(+2)=R, E(+2)=G, R(+2)=T. म्हणून RCRGT हे बरोबर उत्तर.
स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षर 2 ने पुढे ढकलले आहे (उदा. P + 2 = R, E + 2 = G). त्याचप्रमाणे PAPER साठी P(+2)=R, A(+2)=C, P(+2)=R, E(+2)=G, R(+2)=T. म्हणून RCRGT हे बरोबर उत्तर.
प्रश्न 44. गाय, बकरी, वाघ, म्हैस, मेंढी यापैकी वेगळे काय आहे?
उत्तर: A) वाघ.
स्पष्टीकरण: वाघ हा जंगली आणि मांसाहारी प्राणी आहे, तर इतर सर्व पाळीव आणि शाकाहारी प्राणी आहेत.
स्पष्टीकरण: वाघ हा जंगली आणि मांसाहारी प्राणी आहे, तर इतर सर्व पाळीव आणि शाकाहारी प्राणी आहेत.
[span_0](start_span)
प्रश्न 46. A, B च्या दोन वर्षानंतर जन्मला[span_0](end_span). [span_1](start_span)C, A च्या तीन वर्षानंतर जन्मला[span_1](end_span). [span_2](start_span)B 2000 मध्ये जन्मला तर C कोणत्या वर्षी?[span_2](end_span)
[span_3](start_span)उत्तर: D) 2005[span_3](end_span).
स्पष्टीकरण: B चे जन्मवर्ष = 2000. A हा B च्या दोन वर्षानंतर जन्मला म्हणजे A = 2002. C हा A च्या 3 वर्षानंतर जन्मला म्हणजे C = 2005.
स्पष्टीकरण: B चे जन्मवर्ष = 2000. A हा B च्या दोन वर्षानंतर जन्मला म्हणजे A = 2002. C हा A च्या 3 वर्षानंतर जन्मला म्हणजे C = 2005.
प्रश्न 47. विधानः '15 हा अभाज्य संख्या आहे.' [span_4](start_span)हे...[span_4](end_span)
उत्तर: B) खोटे आहे.
स्पष्टीकरण: 15 ला 3 आणि 5 ने भाग जातो, त्यामुळे ती मूळ (अभाज्य) संख्या नसून संयुक्त संख्या आहे.
स्पष्टीकरण: 15 ला 3 आणि 5 ने भाग जातो, त्यामुळे ती मूळ (अभाज्य) संख्या नसून संयुक्त संख्या आहे.
[span_5](start_span)
प्रश्न 48. विहिरीत 20 पायऱ्या आहेत[span_5](end_span). [span_6](start_span)एक बेडूक प्रत्येक वेळी 3 पायऱ्या वर चढतो आणि 2 पायऱ्या खाली घसरतो[span_6](end_span). [span_7](start_span)तर बेडूक कितव्या उडीमध्ये विहिरीच्या बाहेर पोहोचेल (विसाव्या पायरीवर पोहोचेल)?[span_7](end_span)
उत्तर: C) 18.
स्पष्टीकरण: बेडूक एका उडीत 3 वर जातो व 2 खाली येतो, म्हणजे प्रत्यक्षात तो 1 पायरीच चढतो. 17 उड्यांमध्ये तो 17 व्या पायरीवर असेल. 18 व्या उडीत तो थेट 3 पायऱ्या वर जाऊन 20 व्या पायरीवर (बाहेर) पोहोचेल आणि खाली घसरणार नाही.
स्पष्टीकरण: बेडूक एका उडीत 3 वर जातो व 2 खाली येतो, म्हणजे प्रत्यक्षात तो 1 पायरीच चढतो. 17 उड्यांमध्ये तो 17 व्या पायरीवर असेल. 18 व्या उडीत तो थेट 3 पायऱ्या वर जाऊन 20 व्या पायरीवर (बाहेर) पोहोचेल आणि खाली घसरणार नाही.
[span_8](start_span)
प्रश्न 49. विधानेः 1. सर्व शिक्षक विद्वान आहेत[span_8](end_span). 2. [span_9](start_span)काही विद्वान लेखक आहेत[span_9](end_span).
निष्कर्षः I. काही शिक्षक लेखक आहेत. II. काही लेखक विद्वान आहेत.
[span_10](start_span)निष्कर्षः I. काही शिक्षक लेखक आहेत. II. काही लेखक विद्वान आहेत.
उत्तर: B) फक्त निष्कर्ष II बरोबर[span_10](end_span).
स्पष्टीकरण: दिलेल्या विधानांवरून शिक्षक आणि लेखक यांचा थेट संबंध प्रस्थापित होत नाही. पण 'काही विद्वान लेखक आहेत' यावरून 'काही लेखक विद्वान आहेत' हे निश्चित निघते.
स्पष्टीकरण: दिलेल्या विधानांवरून शिक्षक आणि लेखक यांचा थेट संबंध प्रस्थापित होत नाही. पण 'काही विद्वान लेखक आहेत' यावरून 'काही लेखक विद्वान आहेत' हे निश्चित निघते.
[span_11](start_span)
प्रश्न 50. घडयाळात 5:40 वाजता तास काटा आणि मिनिट काट्यामधील कोन किती?[span_11](end_span)
उत्तर: A) 70°.
स्पष्टीकरण: कोन काढण्याचे सूत्र = |30H - 5.5M| = |30(5) - 5.5(40)| = |150 - 220| = 70 अंश.
स्पष्टीकरण: कोन काढण्याचे सूत्र = |30H - 5.5M| = |30(5) - 5.5(40)| = |150 - 220| = 70 अंश.
[span_12](start_span)
प्रश्न 51. x2 + 1 = 0 याचे वास्तव मूळे किती ?[span_12](end_span)
[span_13](start_span)उत्तर: D) अस्तित्वात नाही[span_13](end_span).
स्पष्टीकरण: x2 = -1 होते. कोणत्याही वास्तव संख्येचा वर्ग ऋण (negative) नसतो. त्यामुळे याला वास्तव मूळ नाही.
स्पष्टीकरण: x2 = -1 होते. कोणत्याही वास्तव संख्येचा वर्ग ऋण (negative) नसतो. त्यामुळे याला वास्तव मूळ नाही.
प्रश्न 52. जर A = {1, 2, 3} आणि B = {2, 3, 4} तर A ∩ [span_14](start_span)B = ?[span_14](end_span)
उत्तर: A) {2, 3}.
स्पष्टीकरण: छेद संच (Intersection of sets) म्हणजे दोन्ही संचांमधील सामाईक घटक. येथे 2 आणि 3 हे दोन्हीकडे सामाईक आहेत.
स्पष्टीकरण: छेद संच (Intersection of sets) म्हणजे दोन्ही संचांमधील सामाईक घटक. येथे 2 आणि 3 हे दोन्हीकडे सामाईक आहेत.
प्रश्न 53. दोन संख्यांचा म.सा.वि. 8 आणि ल.सा.वि. [span_15](start_span)48 आहे[span_15](end_span). [span_16](start_span)एक संख्या 16 असेल तर दुसरी किती?[span_16](end_span)
[span_17](start_span)उत्तर: C) 24[span_17](end_span).
स्पष्टीकरण: सूत्र: पहिली संख्या × दुसरी संख्या = म.सा.वि. × ल.सा.वि.
16 × x = 8 × 48
x = 384 / 16 = 24.
स्पष्टीकरण: सूत्र: पहिली संख्या × दुसरी संख्या = म.सा.वि. × ल.सा.वि.
16 × x = 8 × 48
x = 384 / 16 = 24.
[span_18](start_span)
प्रश्न 54. खालीलपैकी कोणती संख्या अभाज्य आहे?[span_18](end_span)
[span_19](start_span)उत्तर: A) 17[span_19](end_span).
स्पष्टीकरण: अभाज्य (मूळ) संख्या म्हणजे जिला फक्त 1 आणि स्वतः त्याच संख्येने भाग जातो. 17 ही मूळ संख्या आहे.
स्पष्टीकरण: अभाज्य (मूळ) संख्या म्हणजे जिला फक्त 1 आणि स्वतः त्याच संख्येने भाग जातो. 17 ही मूळ संख्या आहे.
प्रश्न 55. 144 चे अवयवीकरण कोणते?
उत्तर: B) 24 × 32.
स्पष्टीकरण: 144 = 16 × 9 = 24 × 32.
स्पष्टीकरण: 144 = 16 × 9 = 24 × 32.
[span_20](start_span)
प्रश्न 56. p(x) = x2 - 5x + 6 मध्ये p(2) किती?[span_20](end_span)
[span_21](start_span)उत्तर: A) 0[span_21](end_span).
स्पष्टीकरण: x ची किंमत 2 ठेवल्यास: (2)2 - 5(2) + 6 = 4 - 10 + 6 = 0.
स्पष्टीकरण: x ची किंमत 2 ठेवल्यास: (2)2 - 5(2) + 6 = 4 - 10 + 6 = 0.
[span_22](start_span)
प्रश्न 57. p(x) = 2x + 3 हे कोणत्या प्रकारचे बहुपद आहे?[span_22](end_span)
[span_23](start_span)उत्तर: C) रेषीय[span_23](end_span).
स्पष्टीकरण: ज्या बहुपदीची घातांक 1 असते, त्याला रेषीय (Linear) बहुपदी म्हणतात.
स्पष्टीकरण: ज्या बहुपदीची घातांक 1 असते, त्याला रेषीय (Linear) बहुपदी म्हणतात.
[span_24](start_span)
प्रश्न 58. 2x2 + 3x - 2 = 0 चे एक मूळ x = 1/2 असेल तर दुसरे मूळ किती?[span_24](end_span)
[span_25](start_span)उत्तर: B) -2[span_25](end_span).
स्पष्टीकरण: मुळांचा गुणाकार (c/a) = -2/2 = -1. एक मूळ 1/2 असेल, तर 1/2 × x = -1 ⇒ x = -2.
स्पष्टीकरण: मुळांचा गुणाकार (c/a) = -2/2 = -1. एक मूळ 1/2 असेल, तर 1/2 × x = -1 ⇒ x = -2.
[span_26](start_span)
प्रश्न 59. एका संख्येच्या तिप्पटाला 57 मिळवल्यास 123 होते[span_26](end_span). [span_27](start_span)ती संख्या किती?[span_27](end_span)
[span_28](start_span)उत्तर: B) 22[span_28](end_span).
स्पष्टीकरण: 3x + 57 = 123
3x = 123 - 57 = 66
x = 66 / 3 = 22.
स्पष्टीकरण: 3x + 57 = 123
3x = 123 - 57 = 66
x = 66 / 3 = 22.
[span_29](start_span)
प्रश्न 60. एका अंकगणितीय श्रेणी मध्येः a = 5, d = 3, n = 10 तर 10 वे पद किती?[span_29](end_span)
[span_30](start_span)उत्तर: D) 32[span_30](end_span).
स्पष्टीकरण: Tn = a + (n-1)d
T10 = 5 + (10-1)3 = 5 + (9 × 3) = 5 + 27 = 32.
स्पष्टीकरण: Tn = a + (n-1)d
T10 = 5 + (10-1)3 = 5 + (9 × 3) = 5 + 27 = 32.
[span_31](start_span)
प्रश्न 61. 1 + 2 + 3 + ... + 20 = ?[span_31](end_span)
[span_32](start_span)उत्तर: C) 210[span_32](end_span).
स्पष्टीकरण: पहिल्या n नैसर्गिक संख्यांची बेरीज = n(n+1)/2
= 20(21)/2 = 10 × 21 = 210.
स्पष्टीकरण: पहिल्या n नैसर्गिक संख्यांची बेरीज = n(n+1)/2
= 20(21)/2 = 10 × 21 = 210.
प्रश्न 62. जर sin θ = 4/5 तर cos θ [span_33](start_span)= ?[span_33](end_span)
[span_34](start_span)उत्तर: A) 3/5[span_34](end_span).
स्पष्टीकरण: sin2θ + cos2θ = 1 सूत्राचा वापर करून, किंवा काटकोन त्रिकोणात पाया 3, उंची 4 आणि कर्ण 5 मानून cos θ (पाया/कर्ण) = 3/5 काढता येते.
स्पष्टीकरण: sin2θ + cos2θ = 1 सूत्राचा वापर करून, किंवा काटकोन त्रिकोणात पाया 3, उंची 4 आणि कर्ण 5 मानून cos θ (पाया/कर्ण) = 3/5 काढता येते.
प्रश्न 63. उंची 30 मी आणि कोन 60° [span_35](start_span)असेल तर सावलीची लांबी किती?[span_35](end_span)
[span_36](start_span)उत्तर: B) 10√3 मी[span_36](end_span).
स्पष्टीकरण: tan(60°) = उंची / सावली
√3 = 30 / x ⇒ x = 30 / √3 = 10√3.
स्पष्टीकरण: tan(60°) = उंची / सावली
√3 = 30 / x ⇒ x = 30 / √3 = 10√3.
[span_37](start_span)
प्रश्न 64. बाह्य बिंदूतून वर्तुळाला किती स्पर्शिका (स्पर्शरेषा) काढता येतात?[span_37](end_span)
[span_38](start_span)उत्तर: A) 2[span_38](end_span).
स्पष्टीकरण: वर्तुळाबाहेरील कोणत्याही बिंदूतून त्या वर्तुळाला फक्त दोनच स्पर्शिका काढता येतात.
स्पष्टीकरण: वर्तुळाबाहेरील कोणत्याही बिंदूतून त्या वर्तुळाला फक्त दोनच स्पर्शिका काढता येतात.
[span_39](start_span)
प्रश्न 65. r = 7 सेमी आणि h = 10 सेमी च्या दंडगोलाचे घनफळ किती?[span_39](end_span)
[span_40](start_span)उत्तर: A) 1540 सेमी³[span_40](end_span).
स्पष्टीकरण: दंडगोलाचे घनफळ = πr2h = (22/7) × (7 × 7) × 10 = 22 × 7 × 10 = 1540 घन सेमी.
स्पष्टीकरण: दंडगोलाचे घनफळ = πr2h = (22/7) × (7 × 7) × 10 = 22 × 7 × 10 = 1540 घन सेमी.
प्रश्न 66. d = 42 सेमी गोलाचे पृष्ठफळ किती?
उत्तर: D) 5544 सेमी².
स्पष्टीकरण: व्यास (d) = 42 सेमी, म्हणून त्रिज्या (r) = 21 सेमी. गोलाचे पृष्ठफळ = 4πr² = 4 × (22/7) × 21 × 21 = 88 × 63 = 5544 चौरस सेमी.
स्पष्टीकरण: व्यास (d) = 42 सेमी, म्हणून त्रिज्या (r) = 21 सेमी. गोलाचे पृष्ठफळ = 4πr² = 4 × (22/7) × 21 × 21 = 88 × 63 = 5544 चौरस सेमी.
प्रश्न 67. 52 पत्त्यांतून एक पत्ता काढल्यास राणी असण्याची संभाव्यता किती?
उत्तर: C) 1/13.
स्पष्टीकरण: 52 पत्त्यांमध्ये एकूण 4 राण्या असतात. म्हणून संभाव्यता = 4/52 = 1/13.
स्पष्टीकरण: 52 पत्त्यांमध्ये एकूण 4 राण्या असतात. म्हणून संभाव्यता = 4/52 = 1/13.
प्रश्न 68. एका वस्तूची किंमत ₹800 आहे. 15% सवलत दिल्यास विक्री किंमत किती?
उत्तर: A) 680.
स्पष्टीकरण: 800 रुपयांवर 15% सवलत म्हणजे (800 × 15)/100 = 120 रुपये कमी. म्हणून विक्री किंमत = 800 - 120 = 680 रुपये.
स्पष्टीकरण: 800 रुपयांवर 15% सवलत म्हणजे (800 × 15)/100 = 120 रुपये कमी. म्हणून विक्री किंमत = 800 - 120 = 680 रुपये.
प्रश्न 69. ₹5000 रकमेवर 2 वर्षासाठी 10% वार्षिक दराने चक्रवाढ व्याज किती मिळेल?
उत्तर: B) ₹1050.
स्पष्टीकरण: रास = मुद्दल × (1 + दर/100)मुदत = 5000 × (1.1)2 = 5000 × 1.21 = 6050 रुपये. चक्रवाढ व्याज = रास - मुद्दल = 6050 - 5000 = 1050 रुपये.
स्पष्टीकरण: रास = मुद्दल × (1 + दर/100)मुदत = 5000 × (1.1)2 = 5000 × 1.21 = 6050 रुपये. चक्रवाढ व्याज = रास - मुद्दल = 6050 - 5000 = 1050 रुपये.
प्रश्न 70. मोठ्या संख्येचे वर्गमूळ √10201 = ?
उत्तर: A) 101.
स्पष्टीकरण: 101 × 101 = 10201.
स्पष्टीकरण: 101 × 101 = 10201.
प्रश्न 71. एका वस्तूची खरेदी किंमत ₹800 आहे आणि ती ₹920 ला विकली. नफा किती टक्के?
उत्तर: C) 15%.
स्पष्टीकरण: नफा = 920 - 800 = 120 रुपये. शेकडा नफा = (नफा / खरेदी किंमत) × 100 = (120 / 800) × 100 = 15%.
स्पष्टीकरण: नफा = 920 - 800 = 120 रुपये. शेकडा नफा = (नफा / खरेदी किंमत) × 100 = (120 / 800) × 100 = 15%.
प्रश्न 72. A ने एखादे काम 10 दिवसांत करतो आणि B तेच काम 15 दिवसांत करतो. दोघे मिळून काम किती दिवसांत पूर्ण करतील?
उत्तर: C) 6 दिवस.
स्पष्टीकरण: दोघांचे मिळून काम = (xy) / (x + y) = (10 × 15) / (10 + 15) = 150 / 25 = 6 दिवस.
स्पष्टीकरण: दोघांचे मिळून काम = (xy) / (x + y) = (10 × 15) / (10 + 15) = 150 / 25 = 6 दिवस.
प्रश्न 73. एक 180 मीटर लांबीची ट्रेन एका 420 मीटर लांबीच्या पुलावरून 54 किमी/तास वेगाने जाते. तर ट्रेनला पूर्णपणे पूल पार करण्यासाठी किती वेळ लागेल?
उत्तर: B) 40 सेकंद.
स्पष्टीकरण: एकूण अंतर = ट्रेनची लांबी + पुलाची लांबी = 180 + 420 = 600 मीटर. वेग = 54 किमी/तास = 54 × (5/18) = 15 मीटर/सेकंद. वेळ = अंतर / वेग = 600 / 15 = 40 सेकंद.
स्पष्टीकरण: एकूण अंतर = ट्रेनची लांबी + पुलाची लांबी = 180 + 420 = 600 मीटर. वेग = 54 किमी/तास = 54 × (5/18) = 15 मीटर/सेकंद. वेळ = अंतर / वेग = 600 / 15 = 40 सेकंद.
प्रश्न 74. एखादी बोट स्थिर पाण्यात 12 किमी/तास वेगाने चालते. नदीचा प्रवाह 3 किमी/तास आहे. तर बोट 15 किमी upstream (प्रवाहाच्या विरुद्ध) जाण्यास किती वेळ लागेल?
उत्तर: D) 1 तास 40 मिनिटे.
स्पष्टीकरण: प्रवाहाच्या विरुद्ध वेग (Upstream Speed) = 12 - 3 = 9 किमी/तास. वेळ = अंतर / वेग = 15 / 9 = 5/3 तास. म्हणजेच 1 तास आणि (2/3 × 60) 40 मिनिटे.
स्पष्टीकरण: प्रवाहाच्या विरुद्ध वेग (Upstream Speed) = 12 - 3 = 9 किमी/तास. वेळ = अंतर / वेग = 15 / 9 = 5/3 तास. म्हणजेच 1 तास आणि (2/3 × 60) 40 मिनिटे.
प्रश्न 75. एका नळाने टाकी 6 तासांत भरली जाऊ शकते, आणि दुसऱ्या नळाने ती 9 तासांत रिकामी होऊ शकते. जर दोन्ही नळ उघडे असतील, तर टाकी भरायला किती वेळ लागेल?
उत्तर: A) 18 तास.
स्पष्टीकरण: 1 तासात टाकीचा भरणारा भाग = 1/6 - 1/9 = (3-2)/18 = 1/18. त्यामुळे पूर्ण टाकी भरायला 18 तास लागतील.
स्पष्टीकरण: 1 तासात टाकीचा भरणारा भाग = 1/6 - 1/9 = (3-2)/18 = 1/18. त्यामुळे पूर्ण टाकी भरायला 18 तास लागतील.
प्रश्न 76. 'ब्लॅक होल' म्हणजे काय?
उत्तर: B) अत्यंत गुरुत्वाकर्षण असलेला अवकाशातील भाग.
स्पष्टीकरण: ब्लॅक होल (कृष्णविवर) हे अवकाशातील असे ठिकाण आहे जिथे गुरुत्वाकर्षण इतके प्रबळ असते की तिथून प्रकाशही बाहेर पडू शकत नाही.
स्पष्टीकरण: ब्लॅक होल (कृष्णविवर) हे अवकाशातील असे ठिकाण आहे जिथे गुरुत्वाकर्षण इतके प्रबळ असते की तिथून प्रकाशही बाहेर पडू शकत नाही.
प्रश्न 77. भारताची सर्वाधिक लांबीची सीमा कोणत्या देशाशी आहे?
उत्तर: A) बांगलादेश.
स्पष्टीकरण: भारताची सर्वांत जास्त भूसीमा (सुमारे ४०९६ किमी) बांगलादेश या देशासोबत आहे.
स्पष्टीकरण: भारताची सर्वांत जास्त भूसीमा (सुमारे ४०९६ किमी) बांगलादेश या देशासोबत आहे.
प्रश्न 78. 'G20' शिखर परिषद २०२३ मध्ये कोठे झाली?
उत्तर: C) नवी दिल्ली.
स्पष्टीकरण: ९-१० सप्टेंबर २०२३ रोजी भारताच्या अध्यक्षतेखाली नवी दिल्लीत (भारत मंडपम) G20 शिखर परिषद पार पडली.
स्पष्टीकरण: ९-१० सप्टेंबर २०२३ रोजी भारताच्या अध्यक्षतेखाली नवी दिल्लीत (भारत मंडपम) G20 शिखर परिषद पार पडली.
प्रश्न 79. भारताची UPI डिजिटल पेमेंट प्रणाली कोणत्या संस्थेने विकसित केली?
उत्तर: A) NPCI.
स्पष्टीकरण: UPI (Unified Payments Interface) ही प्रणाली नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) ने विकसित केली आहे.
स्पष्टीकरण: UPI (Unified Payments Interface) ही प्रणाली नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) ने विकसित केली आहे.
प्रश्न 80. २०२३ मध्ये भारताने 'आदित्य-L1' ही मोहीम कशासाठी राबवली?
उत्तर: D) सूर्याचा अभ्यास.
स्पष्टीकरण: आदित्य-L1 ही इस्रोची (ISRO) सूर्याचा अभ्यास करण्यासाठी पाठवलेली भारताची पहिली अंतराळ मोहीम आहे.
स्पष्टीकरण: आदित्य-L1 ही इस्रोची (ISRO) सूर्याचा अभ्यास करण्यासाठी पाठवलेली भारताची पहिली अंतराळ मोहीम आहे.
प्रश्न 81. 'नोबेल शांतता पुरस्कार' कोणत्या देशात दिला जातो?
उत्तर: A) नॉर्वे.
स्पष्टीकरण: नोबेल शांतता पुरस्कार ओस्लो (नॉर्वे) येथे दिला जातो, तर इतर सर्व नोबेल पुरस्कार स्टॉकहोम (स्वीडन) येथे दिले जातात.
स्पष्टीकरण: नोबेल शांतता पुरस्कार ओस्लो (नॉर्वे) येथे दिला जातो, तर इतर सर्व नोबेल पुरस्कार स्टॉकहोम (स्वीडन) येथे दिले जातात.
प्रश्न 82. २०२४ मधील उन्हाळी ऑलिम्पिक कोठे झाले?
उत्तर: B) पॅरिस, फ्रान्स.
स्पष्टीकरण: २०२४ च्या उन्हाळी ऑलिम्पिक स्पर्धा (पॅरिस ऑलिम्पिक) फ्रान्सची राजधानी पॅरिस येथे पार पडल्या.
स्पष्टीकरण: २०२४ च्या उन्हाळी ऑलिम्पिक स्पर्धा (पॅरिस ऑलिम्पिक) फ्रान्सची राजधानी पॅरिस येथे पार पडल्या.
प्रश्न 83. 'कृत्रिम बुद्धिमत्ता' (Artificial Intelligence) क्षेत्रात 'ChatGPT' कोणत्या कंपनीने बनवले?
उत्तर: A) OpenAI.
स्पष्टीकरण: ChatGPT हे OpenAI या अमेरिकन एआय संशोधन संस्थेने विकसित केले आहे.
स्पष्टीकरण: ChatGPT हे OpenAI या अमेरिकन एआय संशोधन संस्थेने विकसित केले आहे.
प्रश्न 84. होर्मुझ सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) कोणत्या दोन देशांच्या दरम्यान आहे?
उत्तर: C) इराण आणि ओमान.
स्पष्टीकरण: पर्शियन आखात आणि ओमानचे आखात यांना जोडणारी ही सामुद्रधुनी इराण आणि ओमान या देशांच्या दरम्यान आहे.
स्पष्टीकरण: पर्शियन आखात आणि ओमानचे आखात यांना जोडणारी ही सामुद्रधुनी इराण आणि ओमान या देशांच्या दरम्यान आहे.
प्रश्न 85. भारतातील नाबार्ड (NABARD) मुख्यतः कोणत्या क्षेत्राच्या विकासासाठी कार्य करते?
उत्तर: B) कृषी आणि ग्रामीण विकास.
स्पष्टीकरण: NABARD चा फुलफॉर्म National Bank for Agriculture and Rural Development असा आहे.
स्पष्टीकरण: NABARD चा फुलफॉर्म National Bank for Agriculture and Rural Development असा आहे.
प्रश्न 86. भारतातील राष्ट्रीय उत्पन्न (National Income) मोजण्याची जबाबदारी कोणत्या संस्थेची आहे?
उत्तर: C) NSO.
स्पष्टीकरण: National Statistical Office (NSO) ही संस्था भारताचे राष्ट्रीय उत्पन्न मोजण्याची जबाबदारी पार पाडते.
स्पष्टीकरण: National Statistical Office (NSO) ही संस्था भारताचे राष्ट्रीय उत्पन्न मोजण्याची जबाबदारी पार पाडते.
प्रश्न 87. COP हा शब्द खालीलपैकी कोणत्या विषयाशी संबंधित आहे?
उत्तर: B) हवामान बदल परिषद (Climate Change Conference).
स्पष्टीकरण: COP म्हणजे Conference of the Parties, जी जागतिक हवामान बदलावर चर्चा करण्यासाठी बोलावली जाते (उदा. COP28).
स्पष्टीकरण: COP म्हणजे Conference of the Parties, जी जागतिक हवामान बदलावर चर्चा करण्यासाठी बोलावली जाते (उदा. COP28).
प्रश्न 88. 'सायबर गुन्हे' तक्रारीसाठी भारत सरकारची हेल्पलाईन नंबर कोणती?
उत्तर: A) १९३०.
स्पष्टीकरण: ऑनलाइन फसवणूक किंवा सायबर गुन्ह्यांची तक्रार करण्यासाठी भारत सरकारने 1930 हा हेल्पलाईन नंबर जारी केला आहे.
स्पष्टीकरण: ऑनलाइन फसवणूक किंवा सायबर गुन्ह्यांची तक्रार करण्यासाठी भारत सरकारने 1930 हा हेल्पलाईन नंबर जारी केला आहे.
प्रश्न 89. फिशिंग (Phishing) म्हणजे काय?
उत्तर: B) इंटरनेटवरून माहिती चोरण्याची फसवणूक पद्धत.
स्पष्टीकरण: फिशिंग हा एक प्रकारचा सायबर हल्ला आहे ज्यामध्ये हॅकर बनावट लिंक पाठवून युजरचे पासवर्ड किंवा बँक डिटेल्स चोरतात.
स्पष्टीकरण: फिशिंग हा एक प्रकारचा सायबर हल्ला आहे ज्यामध्ये हॅकर बनावट लिंक पाठवून युजरचे पासवर्ड किंवा बँक डिटेल्स चोरतात.
प्रश्न 90. मालवेअर (Malware) म्हणजे काय?
उत्तर: B) संगणकाला हानी पोहोचवणारे सॉफ्टवेअर.
स्पष्टीकरण: 'Malicious Software' चे संक्षिप्त रूप म्हणजे Malware, ज्याचा उद्देश संगणकाला हानी पोहोचवणे हा असतो. (उदा. व्हायरस).
स्पष्टीकरण: 'Malicious Software' चे संक्षिप्त रूप म्हणजे Malware, ज्याचा उद्देश संगणकाला हानी पोहोचवणे हा असतो. (उदा. व्हायरस).
प्रश्न 91. 'फायरवॉल' (Firewall) चे कार्य काय?
उत्तर: D) संगणक नेटवर्कचे संरक्षण करणे.
स्पष्टीकरण: फायरवॉल अनधिकृत प्रवेश रोखून संगणक नेटवर्कचे बाह्य धोक्यांपासून संरक्षण करते.
स्पष्टीकरण: फायरवॉल अनधिकृत प्रवेश रोखून संगणक नेटवर्कचे बाह्य धोक्यांपासून संरक्षण करते.
प्रश्न 92. 'Internet of Things (IoT)' या संकल्पनेचा मुख्य अर्थ काय आहे?
उत्तर: A) इंटरनेटद्वारे उपकरणे जोडून डेटा देवाणघेवाण करणे.
स्पष्टीकरण: घरातील स्मार्ट टीव्ही, एसी, किंवा बल्ब इंटरनेटशी जोडून मोबाईलवरून नियंत्रित करणे हे IoT चे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: घरातील स्मार्ट टीव्ही, एसी, किंवा बल्ब इंटरनेटशी जोडून मोबाईलवरून नियंत्रित करणे हे IoT चे उदाहरण आहे.
प्रश्न 93. खालीलपैकी कोणती नदी अरबी समुद्रात मिळते?
उत्तर: D) वरील सर्व.
स्पष्टीकरण: साबरमती, माही आणि लूनी (कच्छच्या रणात लुप्त होणारी पण पश्चिमेकडे वाहणारी) या तिन्ही नद्या पश्चिमवाहिनी असून त्या अरबी समुद्राच्या दिशेने वाहतात.
स्पष्टीकरण: साबरमती, माही आणि लूनी (कच्छच्या रणात लुप्त होणारी पण पश्चिमेकडे वाहणारी) या तिन्ही नद्या पश्चिमवाहिनी असून त्या अरबी समुद्राच्या दिशेने वाहतात.
प्रश्न 94. खालीलपैकी कोणती नदी खचदरी (रिफ्ट व्हॅली) मधून वाहते?
उत्तर: B) नर्मदा.
स्पष्टीकरण: विंध्य आणि सातपुडा पर्वतरांगांच्या खचदरीतून (Rift Valley) नर्मदा आणि तापी या नद्या वाहतात.
स्पष्टीकरण: विंध्य आणि सातपुडा पर्वतरांगांच्या खचदरीतून (Rift Valley) नर्मदा आणि तापी या नद्या वाहतात.
प्रश्न 95. भारतामधील सर्वात मोठे नदी बेट (River Island) कोणते आहे?
उत्तर: A) माजुली.
स्पष्टीकरण: आसाममधील 'माजुली' हे ब्रह्मपुत्रा नदीच्या पात्रातील बेट भारतातील तसेच जगातील सर्वात मोठे नदी बेट आहे.
स्पष्टीकरण: आसाममधील 'माजुली' हे ब्रह्मपुत्रा नदीच्या पात्रातील बेट भारतातील तसेच जगातील सर्वात मोठे नदी बेट आहे.
प्रश्न 96. वाकाटक वंशाचा काळ साधारण कोणत्या शतकांमध्ये होता?
उत्तर: B) इ.स. 3 ते 6 शतक.
स्पष्टीकरण: वाकाटक साम्राज्य मध्य भारत आणि दख्खनच्या पठारावर इसवी सनाच्या तिसऱ्या शतकाच्या मध्यापासून ते सहाव्या शतकापर्यंत अस्तित्वात होते.
स्पष्टीकरण: वाकाटक साम्राज्य मध्य भारत आणि दख्खनच्या पठारावर इसवी सनाच्या तिसऱ्या शतकाच्या मध्यापासून ते सहाव्या शतकापर्यंत अस्तित्वात होते.
प्रश्न 97. सूर्यापासून पृथ्वीपर्यंत प्रकाश पोहोचण्यास किती वेळ लागतो?
उत्तर: A) 8 मिनिटे.
स्पष्टीकरण: सूर्याचा प्रकाश पृथ्वीवर पोहोचायला अंदाजे 8 मिनिटे आणि 20 सेकंद लागतात. (पर्यायांपैकी 8 मिनिटे योग्य आहे).
स्पष्टीकरण: सूर्याचा प्रकाश पृथ्वीवर पोहोचायला अंदाजे 8 मिनिटे आणि 20 सेकंद लागतात. (पर्यायांपैकी 8 मिनिटे योग्य आहे).
प्रश्न 98. मानवी शरीरात इन्सुलिन हार्मोन कोणत्या अवयवातून स्रवतो?
उत्तर: B) स्वादुपिंड.
स्पष्टीकरण: स्वादुपिंड (Pancreas) मधील बीटा पेशी इन्सुलिनची निर्मिती करतात, जे रक्तातील साखरेचे नियंत्रण करते.
स्पष्टीकरण: स्वादुपिंड (Pancreas) मधील बीटा पेशी इन्सुलिनची निर्मिती करतात, जे रक्तातील साखरेचे नियंत्रण करते.
प्रश्न 99. पृथ्वीच्या वातावरणातील ओझोन स्तर मुख्यतः कोणत्या थरात असतो?
उत्तर: D) स्ट्रॅटोस्फियर.
स्पष्टीकरण: ओझोनचा थर (Ozone layer) हा वातावरणाच्या 'स्थितांबर' (Stratosphere) या थरात आढळतो.
स्पष्टीकरण: ओझोनचा थर (Ozone layer) हा वातावरणाच्या 'स्थितांबर' (Stratosphere) या थरात आढळतो.
प्रश्न 100. खालीलपैकी कोणता नोबेल पारितोषिक विजेता भारतीय शास्त्रज्ञ आहे?
उत्तर: A) सी. व्ही. रमण.
स्पष्टीकरण: डॉ. सी. व्ही. रमण यांना 1930 मध्ये 'रमण इफेक्ट' च्या शोधासाठी भौतिकशास्त्रातील (Physics) नोबेल पारितोषिक मिळाले होते.
स्पष्टीकरण: डॉ. सी. व्ही. रमण यांना 1930 मध्ये 'रमण इफेक्ट' च्या शोधासाठी भौतिकशास्त्रातील (Physics) नोबेल पारितोषिक मिळाले होते.
